ISO/IEC 17024:2026 Geçiş Gereklilikleri yayımlandı. Global ACI tarafından yayımlanan zorunlu doküman, personel belgelendirme kuruluşlarının yeni standarda hangi takvim ve yöntemle geçeceğini ortaya koyuyor.
ISO/IEC 17024:2026’nın yayımlanmasının ardından cevabı beklenen önemli sorulardan biri şuydu:
Personel belgelendirme kuruluşları yeni standarda nasıl ve hangi takvimle geçecek?
Beklenen doküman yayımlandı.
Global Accreditation Cooperation Incorporated (Global ACI), Global ACI-TECH-3-TR 2029-03-31 (M) – Transition Requirements for ISO/IEC 17024:2026 dokümanını 4 Eylül 2026 tarihinde yayımladı. Dokümanın uygulama tarihi 9 Eylül 2026.
Böylece ISO/IEC 17024:2012’den ISO/IEC 17024:2026’ya geçiş için yalnızca toplam süre değil; Akreditasyon Kurumları (AK) ve Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları (UDK) açısından temel tarihler, geçiş yöntemi ve beyan mekanizması da netleşmiş oldu. Geçiş süresi 3 yıl olarak belirlendi.
Bu yazıda Global ACI tarafından yayımlanan geçiş gerekliliklerinin öne çıkan noktalarını ele alıyor ve hazırladığım gayriresmî Türkçe çeviriyi paylaşıyorum.
Üç kritik tarih: 18 – 24 – 36 ay
Geçiş takviminin üç temel kilometre taşı bulunuyor.
1 Ekim 2027: Akreditasyon Kurumlarının ISO/IEC 17024:2026’ya göre değerlendirme yapmaya hazır olması ve geçiş sürecini duyurması için son tarih.
31 Mart 2028: UDK’ların ISO/IEC 17024:2026’ya geçiş için AK’ya beyan sunması gereken son tarih.
31 Mart 2029: Akreditasyon Kurumlarının UDK geçişlerini tamamlaması gereken son tarih.
Başka bir ifadeyle:
01.10.2027 → AK hazır olacak
31.03.2028 → UDK geçiş beyanını sunacak
31.03.2029 → Geçiş tamamlanacak
Global ACI bu kilometre taşlarını standardın yayımlanmasından itibaren sırasıyla 18, 24 ve 36 ay olarak tanımlıyor.
Ancak geçişi yalnızca bu üç tarihten ibaret görmek doğru olmaz.
ISO/IEC 17024:2026 Geçiş Gereklilikleri Neleri Değiştiriyor?
Global ACI geçiş dokümanı, yeni standardın temel değişikliklerini de özetliyor.
Bunların arasında;
- belgelendirme sürecinde Yapay Zekâ (AI) kullanımına ilişkin yeni Madde 6.5,
- yönetimin gözden geçirmesi ve iç tetkik sıklığına ilişkin değişiklikler,
- dokümante edilmiş prosedür ve süreçlerin tutarlı kullanımı,
- başvuru ön koşulları ve belgelendirme ön koşulları,
- belgelendirme faaliyetleri, belgelendirme süreci, değerlendirme, sınav ve şema arasındaki ilişkiyi açıklayan yeni Ek,
- gözetmenlik (invigilation) tanımı,
- çeviri doğruluğu ve tutarlılığına ilişkin gereklilikler,
- Madde 9.3.1’deki Equity değişiklikleri,
- yeniden belgelendirmede öz beyanın kabul edilmemesi,
- yönetim sistemi gerekliliklerindeki güncellemeler,
- önleyici faaliyetlerin riskler ve fırsatlar yaklaşımına dönüştürülmesi,
- yeniden yürürlüğe koyma (reinstate) kararının eklenmesi
yer alıyor.
Dolayısıyla geçiş, mevcut dokümanların üzerine yalnızca “2026” yazılması anlamına gelmiyor.
Kuruluşların değişiklikleri belirlemesi, bu değişikliklerin kendi faaliyet ve süreçleri üzerindeki etkilerini değerlendirmesi ve gerekli faaliyetleri uygulaması gerekiyor.
Merkez ofis ve tanık değerlendirmesi zorunlu mu?
Geçiş sürecinde merak edilen önemli konulardan biri de değerlendirme yöntemiydi.
Global ACI dokümanı bu konuda oldukça açık:
UDK Merkez Ofis Değerlendirmesi: Hayır.
Bu geçiş için gerekli değil.
UDK Tanık Değerlendirmesi: Hayır.
Bu geçiş için de genel bir zorunluluk bulunmuyor.
Ancak önemli bir istisna var.
Akreditasyon Kurumu, yapay zekâ destekli sınav gözetiminin (AI invigilation) veya belgelendirme sürecinin diğer unsurlarının tanık değerlendirmesine tabi tutulmasını isteyebilir.
Ayrıca olağanüstü durumlarda AK, geçiş kararından önce ek geçiş faaliyeti talep edebilir. Dokümanda buna örnek olarak akreditasyonu askıya alınmış bir UDK veriliyor.
Dolayısıyla buradan “geçiş sürecinde hiçbir ek değerlendirme yapılamaz” sonucu çıkarılmamalı.
UDK’lardan ne bekleniyor?
Global ACI’nin UDK’lara yönelik beklentileri oldukça sistematik.
UDK’nın öncelikle bu dokümanı ve kendi Akreditasyon Kurumunun geçiş düzenlemelerini dikkate alarak bir geçiş düzenlemesi oluşturması gerekiyor.
Ardından bir geçiş planı hazırlanması bekleniyor.
Bu kapsamda UDK’nın;
- yeni ve eski standart arasındaki değişiklikleri belirlemesi,
- değişikliklerin ilgili faaliyet ve süreçler üzerindeki etkisini analiz etmesi,
- uygunluğun sağlanması için gerekli faaliyetleri belirlemesi,
- gerektiğinde yönetim sistemi, dokümanlar ve BT araçlarında değişiklik yapması,
- belirlenen faaliyetleri uygulaması,
- değişikliklerden etkilenen personelin eğitimini ve yetkinliğini sağlaması
gerekiyor.
UDK ayrıca talep edilmesi halinde geçiş planını ve destekleyici dokümantasyonu AK’ya sunacak.
Burada önemli bir ayrım olduğunu düşünüyorum:
Geçiş planına sahip olmak ile geçişi gerçekleştirmiş olmak aynı şey değildir.
Planın arkasında uygulama, uygulamanın arkasında ise kanıt bulunmalıdır.
Ek A: Geçiş Beyanı
Dokümanın en dikkat çekici bölümlerinden biri Ek A.
Global ACI burada ISO/IEC 17024:2026 için akredite UDK tarafından kullanılabilecek bir beyan yapısı sunuyor.
UDK bu beyanla özetle;
gerekli değişiklikleri uyguladığını, geçiş gerekliliklerine uygun olduğunu ve uygulama kanıtlarını gösterebildiğini beyan ediyor.
Ek A’da ayrıca geçiş planının tamamlanması, dokümantasyonun revize edilmesi, gerekli yetkinliğin belirlenmesi, yeterli yetkin personelin bulunması ve revize standarda göre belgelendirmelerin kontrolünü sağlayacak sürecin oluşturulması gibi unsurlar bulunuyor.
Beyanın arkasındaki kanıt konusu özellikle önemli.
Global ACI’ye göre yanlış veya kanıtlarla desteklenemeyen bir beyan, akreditasyon koşullarının ihlali olarak değerlendirilebiliyor. Gerekli düzeltme ve düzeltici faaliyetlerin belirlenen sürelerde uygun şekilde gerçekleştirilmemesi ise askıya alma veya geri çekme için gerekçe oluşturabiliyor.
Bu nedenle Ek A’yı yalnızca “doldurulup imzalanacak bir form” olarak görmek bana göre geçiş sürecinin en önemli noktasını kaçırmak olur.
Peki şimdi ne yapmalıyız?
31 Mart 2028 bugün için uzak görünebilir.
Ancak geçiş hazırlığını beyan tarihine bırakmak doğru bir yaklaşım olmayacaktır.
İlk adım, ISO/IEC 17024:2012 ile ISO/IEC 17024:2026 arasındaki değişiklikleri belirlemek olabilir. Ardından bu çalışma kuruluş özelinde bir gap analysis haline getirilebilir.
Sonraki aşamada ise en azından;
değişiklik → etki → yapılacak faaliyet → sorumlu → termin → uygulama kanıtı
zincirini gösterebilen bir geçiş planı oluşturulabilir.
Yapay zekâ kullanımı, yetkinlik, yönetim sistemi, iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi, yeniden belgelendirme, çeviri kullanılan süreçler ve standardın etkilediği diğer alanların kuruluş özelinde değerlendirilmesi gerekecektir.
Buradaki hedefi tek cümleyle ifade etmek gerekirse:
Amaç 31 Mart 2028’de bir beyan imzalayabilmek değil; o beyanın arkasına kanıt koyabilmek olmalı.
Türkiye’deki akredite personel belgelendirme kuruluşları açısından ISO/IEC 17024:2026’ya geçiş sürecinde TÜRKAK tarafından yayımlanacak geçiş düzenlemeleri ve duyurularının ayrıca takip edilmesi önem taşımaktadır.
Global ACI TECH-3-TR Türkçe Çeviri
Global ACI tarafından yayımlanan Global ACI-TECH-3-TR 2029-03-31 (M) – Transition Requirements for ISO/IEC 17024:2026 dokümanının Türkçe çevirisini hazırladım.
Çeviride orijinal dokümanın yapısını mümkün olduğunca korurken Türkiye’deki okuyucular için AK (Akreditasyon Kurumu) ve UDK (Uygunluk Değerlendirme Kuruluşu) terminolojisini kullandım.
Önemli Not: Bu çalışma gayriresmî Türkçe çeviridir. Global ACI tarafından yayımlanmış veya onaylanmış resmî Türkçe sürüm değildir. Herhangi bir yorum farklılığında Global ACI tarafından yayımlanan İngilizce orijinal doküman esas alınmalıdır.
PDF İndirme Linki:
Global ACI TECH-3-TR 2029-03-31 (M) – Gayriresmî Türkçe Çeviri
Orijinal doküman: Global ACI-TECH-3-TR 2029-03-31 (M) – Transition Requirements for ISO/IEC 17024:2026
ISO/IEC 17024:2026 yayımlandı. Şimdi asıl soru şu: Geçiş nasıl olacak? (LinkedIn)
ISO/IEC 17024:2026 hakkında daha fazlası
Standardın 2012 ve 2026 sürümleri arasındaki değişiklikleri daha ayrıntılı ele aldığım önceki çalışmaya buradan ulaşabilirsiniz:
ISO/IEC 17024:2026 – Personel Belgelendirmede Oyun Değişiyor