TS EN ISO/IEC 17024 standardı okunurken çoğu zaman süreçler, prosedürler ve formlar ön plana çıkar.
Oysa standardın omurgasını oluşturan, belgelendirme sisteminin meşruiyetini ayakta tutan dört temel kavram vardır:
- Tarafsızlık
- Adil olma
- Geçerlilik
- Güvenilirlik
Bu dört kavram zayıfladığında; dokümantasyon kusursuz olsa bile sistem çöker.
1️⃣ Tarafsızlık (Madde 3.15)
Objektifliğin varlığı
Standart çok net konuşur:
Tarafsızlık, sadece “iyi niyet” değildir.
Taraflar arasında çıkar çatışmalarının olmaması
ya da varsa, bunların belgelendirme faaliyetlerini
olumsuz etkilemeyecek şekilde yönetilmesi gerekir.
Buradaki kritik nokta şudur:
“Çıkar çatışması yoktur” demek yetmez.
Varsa:
- tanımlanmış olacak,
- analiz edilmiş olacak,
- yönetilmiş olacak.
Standart bu yüzden sadece “bağımsızlık” demez;
şu kavramları özellikle vurgular:
- önyargılardan uzak olma
- iltimas yapmama
- adil olma
- açık fikirlilik
- dengenin korunması
📌 Denetimlerde en sık kaçırılan nokta:
Tarafsızlık mekanizmasının kâğıt üzerinde kalması.
2️⃣ Adil Olma (Madde 3.16)
Fırsat eşitliği
Adil olmak, herkesin sınavdan geçmesi değildir.
Adil olmak şudur:
Belgelendirme prosesinde her bir adaya
başarı için eşit fırsatların sağlanması
Bu ne demek?
- Aynı yeterlilik için farklı adaylara farklı zorlukta sınav uygulanmaması
- Aynı şartlarda sınava giren adayların aynı değerlendirme mantığıyla ölçülmesi
- Değerlendiricinin adayla olan kişisel ilişkilerinin sürece yansımaması
📌 Denetim perspektifinden:
Adillik çoğu zaman sınav sorusu değil,
sınavın uygulanma biçiminde bozulur.
3️⃣ Geçerlilik (Madde 3.17)
Doğru şeyi ölçüyor muyuz?
Geçerlilik sorusu basittir ama çok can yakar:
Bu değerlendirme, belgelendirme programının
gerçekten ölçmek istediği şeyi mi ölçüyor?
Yani:
- Bilgi mi ölçüyoruz, ezber mi?
- Beceri mi ölçüyoruz, şans mı?
- Yetkinlik mi ölçüyoruz, alışkanlık mı?
Standart bu noktada net bir ayrım yapar:
- “Geçerlilik” bir iddia değil,
- kanıtlanması gereken bir durumdur.
📌 En sık hata:
Soruların sayısına, zorluğuna veya istatistiğine bakıp
geçerliliğin sağlandığını varsaymak.
4️⃣ Güvenilirlik (Madde 3.18)
Tutarlılık
Güvenilirlik şunu sorar:
Aynı yeterlilik, farklı zamanlarda, farklı yerlerde,
farklı değerlendiricilerle yapıldığında
benzer sonuçlar üretebiliyor mu?
Eğer:
- aynı aday farklı günde çok farklı sonuç alıyorsa
- farklı değerlendiriciler arasında uçurum varsa
- sınav koşulları sonucu etkiliyorsa
orada güvenilirlik yoktur.
📌 Denetimlerde güvenilirlik genelde:
- soru bankası kullanımı,
- değerlendirici kalibrasyonu,
- sınav sonuçlarının izlenmesi
üzerinden okunur.
🎯 Neden “Standardın Dört Atlısı”?
Çünkü:
- Tarafsızlık yoksa → sistem inandırıcılığını kaybeder
- Adillik yoksa → itirazlar artar
- Geçerlilik yoksa → belge anlamını yitirir
- Güvenilirlik yoksa → sonuçlar tartışılır olur
Ve biri çöktüğünde, diğerleri de arkasından gelir.